मंगळवार, ४ जून, २०१३

क्रिकेटचं कल्चर

खरं तर सांस्कृतिक व्यासपीठावर क्रिकेटसारख्या खेळाविषयी बोलणे म्हणजे तसा औचित्यभंगच, पण ‘स्पॉट फिक्सिंग’ प्रकरणामुळे तो करावा लागतोय. घरीदारी, नेटवर, वृत्तपत्रांमध्ये, टीव्हीवर सगळीकडे तीच चर्चा. क्रिकेट आपल्या किती रक्तात भिनलंय याचं हे उत्तम उदाहरण. मलाही राग, चीड, फ्रस्ट्रेशन सगळं येऊन गेलं. मनातल्या मनात ‘आयपीएल बंद करा’ असे भडक विचारही येऊन गेले, पण ते तेवढ्यापुरतेच.
 
मग लक्षात आलं की, आपण कितीही बोललो तरी ते तेवढ्यापुरतंच असणार. आठवड्याभरात नवा भ्रष्टाचार बाहेर येईल. मग हे प्रकरण शीळं बोत होत आपोआप हवेत विरून जाईल आणि राहता राहिलं आयपीएल. ज्या बाबतीत आपण काहीच करू शकत नाही, त्या बाबतीत विचार करून तरी काय फायदा? एवढ्या हजारो कोटींचा टर्नओव्हर, ते कशाला कोणाला भीक घालतील?
 
मग आपण काय करायचं, क्रिकेट बघणं बंद करायचं? का, जे चाललंय ते असंच चालत राहणार असं आपलं समाधान करून घ्यायचं आणि परत बसायचं पॉपकॉर्न घेऊन?
 
अर्थात, उत्तर आपलं आपण शोधायचंय, पण ते शोधावं लागेल. मात्र, खरं तर आपण जरा कमी इन्व्हॉल्व्ह झालो यात तर बरेच प्रश्न सुटतील. खेळाला खेळ म्हणून ठेवूया ना. अति झालं की, अजीर्ण होतं मग. म्हणजे आता दररोज सकाळी एखादी मॅच असते. मग ना जिंकण्याची मजा राहते, ना हरायचं दुःख. मग, गेलाच ना चार्म. एक प्रेक्षक म्हणून तरी काही मिनिमम गोष्टी मिळायला हव्यात. त्या आपणच गमावून बसू स्वतः... स्वतःला किती गुंतवायचं हा खरा निर्णय आहे.
 
खेळणार ते आणि पैसेही मिळवणार ते. मग आपण का डोक्याला त्रास करून घ्यायचा? बरं उत्तम खेळाडू असणं आणि उत्तम माणूस असणं यातही फरक आहे. त्यात गल्लत करतो आपण. मग जरा जास्त त्रास होतो. या असल्याच गोष्टी बाकीच्या खेळातही झाल्या, तेव्हा त्या आपल्याला लक्षातही आल्या नाहीत. दोष सगळीकडे आहे, फरक आपल्या बघण्यात आहे.
 
अर्थात याचा अर्थ क्रिकेट बघणं बंद करायचं, असं काही नाही. आजकाल बरेच क्रिकेटद्वेष्टे अशा कॉमेंट करत सुटलेले असतात. क्रिकेट बंद करा आणि काय ना काय! पण त्या सगळ्यांना एक उदाहरण पुरेसं आहे. एक खेळ आहे ‘डब्ल्यू डब्ल्यू एफ’ नावाचा. मारामारीचा. त्यात तर सगळं १०० टक्के फिक्स असतं. तरी लाखो लोक ते बघत राहतातच. त्या मानाने तरी आपण खूप बरे. त्यामुळे, असा कोणताच आततायीपणा काही कामाचा नाही... बरोबर?
 
हे सगळं फक्त बोलायला सोपं आहे आणि करायला प्रचंड अवघड. हे मला आणि तुम्हालाही माहीत आहे. क्रिकेट म्हणजे आपली संस्कृती झालीय, जगणं झालंय. त्यामुळे असेल कदाचित, पण खरं सांगू का, आपल्या मनात भिनलंय ते क्रिकेट वेगळं आहे. गल्ली-बोळात खेळलं जाणारं क्रिकेट म्हणजे आपलं क्रिकेट. स्टंप म्हणून आंब्याची पेटी, सायकलचं चाक, रबरी, टेनिस किंवा प्लास्टिकचा बॉल, एक टप्पा आउट... काचेवर बसला तर आउट... हे आपलं क्रिकेट आहे. त्याचा आणि या आयपीएलचा काही संबंध नाही. तिकडे कितीही भ्रष्टाचार होऊदे, पण आपल्याला या क्रिकेटचा आनंद निर्भेळच असणार ना!!! सो, क्रिकेट तो रहेगा, हमारे मन में... एखादा श्रीशांत तो काढू शकणार नाही मनातून...
 
सहज आठवलं, नुकतीच इंग्लिश प्रीमिअर लीग संपली... अॅलेक्स फर्ग्युसन नावाचे मँचेस्टर युनायटेडचे मॅनेजर २६ वर्षांनी रिटायर झाले. तेव्हा त्यांना स्पेशल सेंडऑफ देण्यात आला, मानवंदना देण्यात आली. तीही स्पर्धा आयपीएलसारखी व्यावसायिकच, पण तरी तिथं परंपरा आहे, रूबाब आहे. असं काही इथे डेव्हलप का होत नाही? या लीगने थोडी त्या दिशेने पावले टाकली तर? असो...
 
मुद्दा इतकाच की, काहीही होवो... आपण क्रिकेट जपायला हवं... आपल्या मनात. बॅटिंगमधली नजाकत, विकेट घेतल्यानंतरची गंमत आणि जिंकल्यानंतरचा आनंद हा वैश्विक आहे आणि खरं क्रिकेट ते आहे. महत्त्वाचं म्हणजे आपल्यासाठी क्रिकेट हा देशाला जोडणारा धागा आहे. बघा ना, आपल्याकडे अनेक धर्म, जाती, पंथ, भाषा... एकाच देशात अनेक देश जणू... त्यांना एकत्र आणण्याची ताकद बाकी कशात नाही. अगदी हिंदी चित्रपटही दक्षिणेत चालत नाहीत. ती जादू फक्त क्रिकेटमध्ये आहे. क्रिकेटचा सामना बघताना आपल्या छोट्या-छोट्या आयडेंटीटीज गळून पडतात. आणि आपण उरतो ते फक्त भारतीय... म्हणूनच क्रिकेटवेड थोडं डोळसपणे बघायला हवं, आणि ही ‘क्रिकेट संस्कृती’ टिकवायला हवी. कारण तीच आपली जान आहे.
 
पैसा, फिक्सिंग, ग्लॅमर, मनोरंजन या सर्वांच्या पलीकडे जाऊन क्रिकेटचं कायम श्रेष्ठत्व राहावं हीच प्रार्थना!!!
 
विनायक पाचलग

0 टिप्पणी(ण्या):

टिप्पणी पोस्ट करा