मंगळवार, २ ऑक्टोबर, २०१२

‘बीकॉज, यू कान्ट...

आज मी जाम खूष आहे. कपिल सिब्बल साहेबांनी सोशल नेटवर्किंग साईटवर अलमोस्ट सेन्सॉरशिप आणायचा विचार चालवलाय ना. फायनली, त्यांना ही जनता दखल घेण्याजोगी वाटली तर. नाही, त्याचं कसं आहे,

अण्णांच्या आंदोलनावेळी ‘सोशल नेटवर्किंग म्हणजे अख्खा देश नव्हे, तिथे सपोर्ट आहे म्हणजे अख्खा देश पाठीशी आहे, असे नव्हे’ अशी मुक्ताफळे बर्याच लोकांनी (त्यात नेतेही होते) टीव्हीवरच्या चर्चात उधळली होती. त्यामानाने निदान आज त्यांनी मान्य तरी केले की, देशाचा एक मोठा क्रॉस सेक्शन हे नेटवर्किंग करतो, हेही नसे थोडके..

राहता राहिला मुद्दा सेन्सॉरशिपचा, तर तशी ती काही लादता येत नाही. सो, जस्ट फरगेट इट... हे म्हणजे समुद्राला बांध घालण्यासारखं झालं. बरेचसे सर्व्हर आधीच आहेत परदेशात, ते बंद करणे एवढे सोपे नाही आणि एवढी लोकं वापरतात फेसबुक. झुकरबर्ग किती जणांवर (म्हणजे त्याची कंपनी) लक्ष ठेवणार बापडा? बरं एक साईट बंद केली, तर दुसरी येतेच आणि ‘सेंड टू ऑल’ म्हणून एकावेळी सेंकदात हजारो लोकांपर्यंत पोहोचते राव माहिती... ती कोण, कुठून, कशी थांबवणार? यांच्यावर कंट्रोल असू शकत नाही. सध्यातरी पैसा असो वा सत्ता, हे काहीही या माध्यमाला पूर्ण नियंत्रणात आणू शकत नाही आणि खूप जणांची हीच खरी दुखरी नस आहे.

असो, पण आता एवढा विषय काढलाच आहे तर होऊन जाऊ दे चर्चा. पहिली गोष्ट म्हणजे, या साईट्सवरती जर काही आक्षेपार्ह आले, तर ते सांगण्याची, ती गोष्ट नष्ट करण्याची सोय ऑलरेडी आहे. ‘मार्क ऍज स्पॅम’ म्हणून ठराविक प्रमाणात असे स्पॅप झाले की, आपोआप नष्ट होते ते.. म्हणजे, सेन्सॉरशिप आहे, मॉरल सेन्सॉरशिप... सगळ्यात पहिल्यांदा हे डोळ्यात घ्यायला हवे की मुक्त म्हणजे उत्छृंखल नव्हे... फेसबुकवर चर्चिलेले विषयही सिरीयस असतात. प्रुव्ह झालंय नुकतंच... आता थोडा उलटा विचार करा... ही सोय असताना सरकारला आक्षेपार्ह वाटतात अशा गोष्टी का उरतात मग इथे? याचा अर्थ, त्या गोष्टींना कमी-अधिक प्रमाणात का होईना जनाधार आहे आणि या नव्या मीडियमच्या तत्त्वात अशा गोष्टी उडवणे बसतच नाही.
 व्यंगचित्रांची, व्यक्तिगत टीकेची तर आपल्याला सवय आहेच, जुनी परंपरा आहे ती आणि राहता राहिला मुद्दा अश्लीलतेचा तर असंख्य पोर्न साईट सर्वांनाच एक क्लिकवर खुल्या आहेत. त्यामानाने इथे जे काही चालतं, ते किस झाड की पत्ती...

थोडा हाक्स्ट्रीम विचार केला आणि उलट्या नजरेनं पाहिलं तर या साईट शांतता वाढवण्यात हातभारच लावत आहेत. म्हणजे बघा, पूर्वी एखादी गोष्ट घडली की हजारो जण चिडायचे आणि त्यातले किमान १० तरी काहीतरी प्रत्यक्ष कृतीत आणायचे. आता मात्र एखादी घटना १ लाख लोकांना कळते, त्यातले ९९,९९९ लोक फेसबुकवर कॉमेंट टाकून गप्प बसतात आणि एखादाच प्रत्यक्षात काही करतो. बघा, किती निरुपद्रवी माध्यम नाही का हे?
हां, त्यांचा अर्थ असा नव्हे की, हे नेटवर्किंग म्हणजे सगळं चांगलंच. होय, इथेही विकृती आहेत. वाईट गोष्टी आहेत. भावनिक तेढ निर्माण करायचे प्रयत्न होतात. अगदी मान्य... पण, म्हणून हे सारे बंडच करा... हा त्याच्यावरचा उपाय नाही होत. मनापासून सांगतो, देशाचा मंत्री खासगी वेबसाईटला विनंती करतो, इशारा देतो हे मला तरी इमॅच्युअरिटी दाखवते असं वाटतं. मला सांगा अशा वाईट गोष्टी करणारे माथेफिरु कोठे नाहीत हो? त्यांना टाळणे हाच त्याच्यावरचा रामबाण मार्ग असतो आणि त्यासाठी लागते ती वैचारिक प्रगल्भता... तिचा विकास होण्यासाठी करत का कोणी नाही? नवं माध्यम आहे, मग ते लोकांना समजाविण्यासाठी, पाय घसरण्याचे चान्सेस कुठं आहेत,
 
ते सांगण्यासाठी काही सिस्टिमॅटिक प्रयत्न होत आहेत का? या माध्यमांचा आपल्या देशाच्या संदर्भात शास्त्रीय, मानसशास्त्रीय अभ्यास होतोय का? त्यानुसार काही उपाय होत आहेत का? कदाचित, यातले काही मुद्दे मी आधीदेखील मांडले आहेत. पण, मला या सार्यांचीच गरज वाटत आहे. पुन:पुन्हा हे नवे मीडियम म्हणजे दुधारी शस्त्र आहे. ते नीट वापरलं ना तर खरोखर जग बदलता येईल, नाहीतर माध्यम विकसित होताना चुका होणार, वाईट गोष्टी घडणार... पण, आपलं लक्ष, प्रयत्न मात्र ते अधिक नीट कसं वापरता येईल, यावर हवं. म्हणजे, असल्या फालतुगिरीची गरजच वाटणार नाही.

असो, आधी कपिल सिब्बलांची पत्रकार परिषद आणि नंतर दोन दिवसात आलेल्या लाखो प्रतिक्रिया.. उगाचंच घडलं काहीतरी... आज मी जरा अधिकच आक्रमक, भावनिक झाल्याचं जाणवले. बर्याच जणांना... खरं आहे ते, इतकं मुक्त आणि प्रामाणिक लिहिता येतं या फेसबुकवर, ब्लॉगवर. किंबहुना याच्याहून जहाल. त्याची ही सेन्सॉर झलक. बाकी, सिब्बल साहेबांबाबत फार आदर होता मनात, उच्च शिक्षणमंत्री म्हणून त्यांनी घेतलेले काही निर्णय जाम आवडलेले. पण आता एक सामान्य तरुण म्हणून त्यांना सांगावं वाटतंय की सोशल नेटवर्किंगवर बंधने घालणे (आणि, कदाचित देश चालवणेही) तुम्हाला जमणारे नाही. बिकॉज, यू जस्ट कान्ट...

0 टिप्पणी(ण्या):

टिप्पणी पोस्ट करा